Eikenprocessierups

Gezondheidsrisico’s tijdens warme perioden en hittegolven

De eikenprocessierups is de larve van een nachtvlinder die haar eitjes legt in de toppen van eikenbomen. In april, begin mei komen de rupsen uit de eitjes. Na een aantal vervellingen komen groepjes rupsen samen en vormen ze grote nesten op de stammen van eikenbomen. Deze nesten bestaan uit een dicht spinsel van draden, brandharen, vervellinghuidjes en uitwerpselen.
De rupsen gaan ’s nachts groepsgewijs – in processie – op zoek naar voedsel (eikenblad-eren); vandaar de naam ‘eikenprocessierups’. In juli verpoppen de rupsen zich tot vlinder. Ook dan kunnen de achtergebleven brand-haren, waarmee de huid van de rupsen zijn bedekt, voor ongemak zorgen.

De eikenprocessierups is sinds 2004 bezig met een opmars vanuit Limburg, Noord-Brabant en Gelderland. De rups komt nu ook voor op eiken in het noordwesten van het land. De eikenprocessierups wordt vaak verward met de veel voorkomende spinselmot of stippelmot. De rups van de spinselmot kan hele takken en zelfs bomen met spinsels inkapselen, maar is verder geheel onschuldig. De struiken herstellen zich vrij snel als de motten de struik hebben verlaten.

Welke gezondheidseffecten kunnen optreden na contact met de eikenprocessierups?

Een volgroeide rups heeft ongeveer 700.000 haartjes, die met het blote oog niet te zien zijn. Met hun weerhaakjes dringen brandharen, bij aanraking, gemakkelijk in de huid, ogen en luchtwegen. Het is dus belangrijk om rupsen niet aan te raken.
Contact met de brandhaartjes van de rups kan binnen een paar uur klachten veroorzaken als:

  • jeuk
  • bultjes
  • roodheid
  • ontsteking

De ogen kunnen rood en dik worden en ontstoken raken. Er kunnen ook verschijnselen optreden die doen denken aan verkoudheid:

  • loopneus
  • kriebel in de keel
  • hoesten
  • moeilijk slikken
  • kortademigheid

Ook kunnen algemene klachten optreden als:

  • braken
  • duizeligheid
  • koorts
  • algehele malaise

Meestal verdwijnen de klachten vanzelf, dit kan wel enkele dagen tot 2 weken duren. De overlast van de brandharen van de rups duurt meestal van mei tot en met augustus.

Welke maatregelen kunt u zelf nemen tegen de eikenprocessierups?

Bij klachten is het belangrijk te voorkomen dat de brandharen zich verder over het lichaam verspreiden. Het is daarom goed om direct na de blootstelling plakband over de betreffende huid (zonder huidharen) te plakken en deze meteen weer los te trekken. Daarna kan men de huid met lauw water afspoelen.
Ook geïrriteerde ogen kunnen met lauw water worden gespoeld. Kleding die in aanraking is geweest met brandharen kan men het beste goed wassen, bij voorkeur op 60ºC.
Bij hevige jeuk kunnen middelen tegen de jeuk, zoals zalf op basis van menthol, verlichting geven. Met ernstiger klachten is het verstandig om naar de huisarts te gaan. Verder is het goed om bij een bezoek aan een (natuur)gebied waar de eikenprocessierups voorkomt, hals, armen en benen goed te bedekken. Ga niet op de grond zitten en raak rupsen, (oude) brandharen, spinselnesten en vervellinghuidjes niet aan. Leg kinderen uit dat de eikenprocessierups gevaarlijk is.
Bij recreatie elders in het land kunt u reeds voor vertrek zich laten informeren over het voorkomen van eikenprocessierups op uw bestemming.
Ook huisdieren (vooral honden en paarden) kunnen klachten van brandharen krijgen. Voor honden zijn de afgevallen nesten in het gras gevaarlijk. Let erop dat ze die niet in hun bek nemen.

Wordt de eikenprocessierups bestreden?

Gemeente, provincie of Rijkswaterstaat zijn verantwoordelijk voor het beheersen en bestrijden van de eikenprocessierups op bomen in hun beheer.
Op plaatsen waar veel ongemak van de brandharen is, probeert men de plaag op een milieuvriendelijke manier te bestrijden. Dit kan door middel van het wegbranden en/of opzuigen van rupsen en nesten of door vroegtijdige bespuiting met biologische middelen. Men kan ook alleen waarschuwen, een gebied tijdelijk afsluiten of helemaal niets doen. Natuurlijke vijanden van de rups zijn de sluipwesp en de sluipvlieg.
Als u eikenprocessierups aantreft kunt u dit melden bij de gemeente.
Als u in uw eigen tuin te maken heeft met eikenbomen met eikenprocessierupsen, ga dan niet zelf de rupsen bestrijden, maar huur daar een deskundig bedrijf voor in of vraag daarover advies bij uw gemeente.

Meer informatie

Meer informatie over de eikenprocessierups kunt u vinden op de site van de nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit (nVWA) van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie:
http://www.vwa.nl/onderwerpen/plantenziekten-en-plagen/dossier/eikenprocessierups

Contact

Hebt u nog vragen of opmerkingen over deze informatie of wilt u informatie over andere medisch milieukundige onderwerpen, dan kunt u contact opnemen met de medisch milieukundige.
per e-mail: info@ggdzw.nl
per telefoon: 0900-2545454

Bron: GGD Amsterdam, GGD Rotterdam-Rijnmond, VWA, RIVM.
Productie en uitvoering: GGD Zaanstreek-Waterland
© januari 2012

Klik hier voor het PDF-bestand van de folder Eikenprocessierups (pdf 162kb)