Panelonderzoek Bewegen in de woonomgeving

Klik hier voor het PDF-bestand van het Panelonderzoek ‘Bewegen in de woonomgeving’ (pdf 805kb).

De omgeving waarin mensen wonen is van invloed op de gezondheid. En op het maken van gezonde keuzes en een gezonde leefstijl. Denk bijvoorbeeld aan de keuze om lopend of fietsend naar het werk te gaan. Of de mogelijkheid om te kunnen sporten in de woonomgeving. In dit onderzoek vroegen we de panelleden wat zij nodig hebben in hun woonomgeving om meer te gaan bewegen. En over hoe zij de rol van de overheid zien om hen hierbij te helpen.

Bewegen

Als eerste vroegen we de panelleden naar hun gezondheid. En of dat zij vinden dat ze genoeg bewegen. Bij 62% is dit het geval. 50% van alle panelleden zou meer willen bewegen.

74% ervaart zijn of haar gezondheid als (heel) goed
54% heeft overgewicht/obesitas
62% vindt dat hij/zij genoeg beweegt
50% wil meer bewegen, 77% hiervan is van plan om meer te bewegen

Belemmeringen om meer te bewegen

De belangrijkste belemmeringen die panelleden ervaren om meer te gaan bewegen zijn dat hun gezondheid het niet toelaat om meer te bewegen en dat zij er geen tijd voor hebben. 38% van de panelleden geeft aan geen belemmeringen te ervaren.

Wat is voor u een belemmering om meer te bewegen?

Gezondheid laat het niet toe, 17%
Geen tijd, 1%
Niet leuk, 10%
Bang om te vallen of voor blessures, 8%
Te duur of geen geld, 6%
Omgeving niet geschikt of aantrekkelijk, 6%
School of werk te ver lopen of fietsen, 5%
Ik heb niemand om mee te bewegen, 4%
Er zijn geen activiteiten die bij mij passen, 4%
Ik ben bang voor wat anderen van mij vinden, 2%
Ik ben bang dat ik het niet kan, 0%
38% geen belemmeringen

Hierbij bestaan er verschillen tussen subgroepen. Als we volwassenen (18 tot 65 jaar) vergelijken met ouderen (65+)zien we dat volwassenen vaker aangaven geen tijd te hebben. Ook vinden zij bewegen vaker te duur of hebben er geen geld voor. Bij ouderen laat de gezondheid het vaker niet toe om meer te bewegen en zijn zij vaker bang om te vallen of bang voor blessures. Bij panelleden zonder opleiding, of een basisonderwijs, vso, praktijkonderwijs, vmbo, mavo of lbo opleiding laat de gezondheid het vaker niet toe om meer te bewegen, vergeleken met panelleden met een ander opleidingsniveau. Zij zijn ook vaker bang om te vallen of bang voor blessures. Panelleden met een havo, vwo, mbo, hbo of wo opleiding hebben vaker geen tijd. Vergeleken met mannen hebben vrouwen vaker geen tijd, en vinden het vaker te duur of hebben er geen geld voor. Ook geven zij vaker aan geen passende activiteiten in de buurt te hebben.

Gezonde woonomgeving

“Een gezonde woonomgeving is een woonomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is.” (RIVM)

Zo definieert het RIVM de gezonde leefomgeving. We vroegen het panel wat voor hen een gezonde leefomgeving is. Antwoorden hadden vaak betrekking op de natuur, stilte en schone lucht.

We vroegen de panelleden ook of ze hun eigen woonomgeving gezond vinden (volgens de eigen definitie).
73% van de panelleden vindt de eigen woonomgeving gezond. Hierbij zijn grote verschillen tussen gemeenten, met het laagste percentage in de gemeente Zaanstad (61%) en het hoogste percentage in de gemeente Waterland (91%).

In 2018 stelden we het panel dezelfde vraag. Toen vond 88% de eigen woonomgeving gezond. Wel dient hierbij te worden opgemerkt dat het panel toen uit veel minder inwoners bestond. Dit kan invloed hebben op de gerapporteerde percentages.

Edam-Volendam, 90%
Landsmeer, 85%
Oostzaan, 77%
Purmerend, 83%
Waterland, 91%
Wormerland, 85%
Zaanstad, 61%

Vindt u onderstaande dingen belangrijk voor uw gezondheid? (% (heel) belangrijk)

Aanwezigheid van groen in de buurt, 98%
Veiligheid in de buurt (afwezigheid van criminaliteit), 97%
De milieusituatie, 95%
Fiets- en wandelmogelijkheiden in de buurt, 94%
De verkeersveiligheid, 94%
Mogelijkheden om gezond voedstel te kopen in de buurt, 83%
De mensen in de buurt, 77%
Aanwezigheid van voorzieningen (scholen, winkels, horeca), 73%
Sportvoorzieningen in de buurt, 70%

Bewegen in de woonomgeving

We vroegen het panel of zij hun woonomgeving geschikt vinden om in te bewegen, en waarom.

80% vindt de eigen woonomgeving geschikt om in te bewegen.

Edam-Volendam, 85%
Landsmeer, 96%
Oostzaan, 96%
Purmerend, 85%
Waterland, 89%
Wormerland, 82%
Zaanstad, 73%

“Er is een drukke weg dichtbij. Veel stof in de lucht.”

“Er zijn genoeg mogelijkheden om te wandelen en te fietsen.”

We vroegen panelleden welke veranderingen in de woonomgeving er aan zouden bijdragen dat zij meer gaan bewegen en de 3 belangrijkste te kiezen.

Onderstaande veranderen stonden het vaakst in de top 3:
Ik zou meer gaan bewegen als:

Er meer parken en groen zijn in mijn buurt. (23%)
De stoepen, wandelpaden en fietspaden in mijn buurt beter toegankelijk zijn. (20%)
Er meer wandel- en fietspaden zijn in mijn buurt. (19%)
De omgeving beter is ingericht op fietsen en wandelen. (18%)
Er meer bankjes of andere plaatsen zijn om uit te rusten en mensen te ontmoeten. (17%)

In subgroepen werden onderstaande dingen vaak genoemd:

Ik zou meer gaan bewegen als…

…er minder hangjongeren of mensen waarbij ik mij niet veilig voel op straat zijn
(mensen die in de stad wonen, volwassenen, mensen met een mensen met een havo, vwo of mbo opleiding).
…de straten beter verlicht zijn (volwassenen, mensen met een havo, vwo of mbo opleiding).
…het verkeer minder hard rijdt (mensen zonder opleiding, of een basisonderwijs, vso, praktijkonderwijs, vmbo, mavo of
lbo opleiding).
…ik mijn fiets, rollator of scootmobiel veilig kan parkeren op mijn bestemming (zonder opleiding, of een basisonderwijs,
vso, praktijkonderwijs, vmbo, mavo of lbo opleiding).
…er meer sportscholen, sportverenigingen of georganiseerde sportactiviteiten in de buurt zijn die bij mij passen (hbo en
wo opgeleiden).

Andere dingen in de woonomgeving waardoor u meer zou gaan bewegen?

“Meer losloopgebieden voor de hond. En meer vuilnisbakken.”
“Een zwembad dichtbij.”
“Het moet goedkoper.”
“Misschien jeu de boules veldjes of moestuintjes.”
“Minder vuurwerk.” (december 2024)
“Als er activiteiten zijn die gesubsidieerd worden.”

Kinderen en bewegen in de woonomgeving

251 (12%) van de panelleden gaf aan kinderen in de leeftijd van 4 tot 12 jaar te hebben. We vroegen hen wat hun kinderen zou helpen om meer te bewegen.

% kinderen dat lopend of (zelf) fietsend naar school gaat

Panelleden zouden hun kind(eren) vaker naar schoollaten lopen of (zelf) fietsen als:

De fiets en wandelpaden veiliger zijn (38%).
Er autovrije gebieden rondom school zijn (32%).
De maximum snelheid omlaag gaat (26%).

63% gaat altijd met de fiets. 18% regelmatig of vaak. 10% soms en 9% nooit of bijna nooit.

Hoe vaak speelt uw kind buiten?

6-7x per week, 20%
4-5x per week, 28%
2-3x per week, 32%
1x per week, 13%
Nooit, 7%

Van alle kinderen die wel eens buiten speelt, speelt meer dan 1 uur per keer buiten, 65%.
56% vindt dat er genoeg speelgelegenheden zijn in de buurt.

Panelleden geven aan dat hun kind vaker zou buitenspelen als:

De speeltuinen regelmatig vernieuwd en opgeknapt zouden worden (40%).
Er meer speelgelegenheden zouden zijn (37%).
Er minder glas, afval of hondenpoep op straat, in de speeltuin of in het groen zou liggen (30%).

De rol van de onderheid

Iedereen is vrij om zijn of haar eigen keuzes te maken over zijn of haar leefstijl en gezondheid. De gemeente kan hierin wel faciliteren (bijvoorbeeld door het aanbieden van voorzieningen) of sturen (bijvoorbeeld door het maken van regels of dingen te verbieden).

We vroegen de panelleden wie volgens hen de meeste verantwoordelijkheid heeft voor de leefstijl van een persoon. Ditkonden zij aangeven door middel van een cijfer van 0 tot 10. Waarbij bij 0 de meeste verantwoordelijkheid bij het individu zelf ligt, en bij 10 de meeste verantwoordelijkheid bij de overheid.

De panelleden gaven gemiddeld een 3. Zij vinden dus dat de meeste verantwoordelijkheid bij het individu zelf ligt.

Ik vind het goed als de gemeente of overheid…

Ongezonde leefstijlkeuzes minder aantrekkelijk maakt
42% Helemaal mee eens
37% Mee eens
11% Neutraal
5% Mee oneens

Gezonde leefstijlkeuzes aantrekkelijker maakt
51% Helemaal mee eens
36% Mee eens
9% Neutraal

% dat het eens of helemaal eens is met maatregelen die de gemeente of overheid kan nemen om inwoners te helpen met gezonde keuzes

Een rookverbod instellen in de openbare ruimte, 87%
Vooral gezonde voeding aanbieden in de schoolkantines, 86%
30 kilometerzones instellen in alle woonwijken, 75%
Geen kinderdagverblijven of scholen bouwen langs drukke wegen, 75%
Het verbieden van reclame en promotieactiviteiten voor ongezonde voeding, 69%
Het weren van fastfoodketens in de buurt van scholen, 67%
Geen woonwijken bouwen langs snelwegen, 60%
Autovrije gebieden instellen rondom scholen, 57%

Conclusie

De helft van de panelleden zou meer willen bewegen. De belangrijkste belemmeringen die zij hierbij ervaren zijn dat hun gezondheid het niet toe laat of dat ze geen tijd hebben.

De meeste panelleden vinden hun woonomgeving gezond. 73% van alle panelleden vindt de eigen woonomgeving gezond. 80% van de panelleden vindt de eigen woonomgeving geschikt om in te bewegen. Hierbij zijn grote verschillen tussen gemeenten.

We vroegen het panel door welke veranderingen de woonomgeving zij meer zouden gaan bewegen. Veranderingen inde top 5 hebben vooral te maken met de hoeveelheid parken en groen, de hoeveelheid en toegankelijkheid van wandel- en fietspaden en de aanwezigheid van bankjes.

We vroegen het panel ook bij welke veranderingen in hun woonomgeving zij hun kind(eren) vaker naar school zouden laten lopen of (zelf) fietsen. Hier is het hoofdthema veiligheid; veiligere fiets- en wandelpaden, autovrije gebieden en een lagere maximum snelheid. Wat betreft buitenspelen worden meer en nettere/modernere speeltuinengenoemd. Net als schonere straten, speeltuinen en plantsoenen.

De meeste verantwoordelijkheid voor iemands leefstijl ligt volgens de panelleden bij het individu zelf. Het panel staat over het algemeen wel positief tegenover maatregelen die overheid of gemeente kan nemen om gezonde keuzes te stimuleren of ongezonde keuzes te ontmoedigen.

Adviezen

Integreer bewegen in het dagelijks leven. Fiets- en loopbare afstanden zijn het meest aantrekkelijk om ook
echt met de fiets en te voet af te leggen. Deze zijn toegankelijk, aantrekkelijk, logisch en veilig.
Richt de openbare ruimte groen in. Ook dit stimuleert het bewegen en kan tevens bijdragen aan een betere
mentale gezondheid.
Stimuleer laagdrempelig beweegaanbod, zoals wandelgroepjes in de buurt.
Zorg voor regelmatig onderhoud en renovatie van de openbare ruimte (wegen/stoepen/bestrating, groen,
speeltuinen) om hun aantrekkelijkheid en bruikbaarheid te behouden. Neem dit al zo vroeg mogelijk op in de
ontwerp plannen en het beleid.
Zorg voor voldoende bankjes.
Zet in op verkeersveiligheid rondom scholen, bijvoorbeeld door autoverkeer rond scholen te beperken.

Voor meer adviezen, kijk op https://www.ggdzw.nl/inwoners/gezondheid/gezonde-leefomgeving/ of https://ggdleefomgeving.nl/

Over het panel

2319 panelleden, tussen de 17 en 95 jaar, hebben meegedaan aan dit onderzoek. De gemiddelde leeftijd van de respondenten was 61 jaar. De 7 gemeenten van de regio zijn vertegenwoordigd in dit onderzoek.

De samenstelling van het panel is niet representatief voor de bevolking van de regio Zaanstreek-Waterland. Naar verhouding namen er meer vrouwen dan mannen deel aan het onderzoek. Ook namen er meer ouderen dan jongeren en meer hbo- of wo-opgeleiden dan vmbo-, mavo- of lbo-opgeleiden deel aan het onderzoek. De resultaten zijn daardoor niet zonder meer te vertalen naar de (gemiddelde) mening van de inwoner van de regio, maar geven wel een indicatie.

Colofon

GGD Zaanstreek-Waterland, Panelonderzoek Bewegen in de woonomgeving
onderzoek@ggdzw.nl
Zaandam, december 2024

Overname van gegevens is toegestaan, met de volgende bronvermelding:
Panelonderzoek Bewegen in woonomgeving. GGD Zaanstreek-Waterland, december 2024