Zelfmoordpreventie in Zaanstreek-Waterland

Klik hier voor het pdf-bestand Suïcidepreventie jaarplan en de stand van zaken (pdf 358kb).

Onder de noemer Suïcidepreventie Actienetwerk (Supranet Community), is GGD Zaanstreek-Waterland, in samenwerking met 113 Zelfmoordpreventie, aan de slag om het grote aantal suïcides en suïcidepogingen in Nederland terug te dringen. Landelijke pleegden 2018 1.829 mensen zelfmoord. Dit aantal is drie keer zo groot als het aantal jaarlijkse verkeersdoden.
In 2016 startte GGD Zaanstreek-Waterland, samen met vijf andere proeftuinen, met Supranet Community. Deze proeftuinen zijn succesvol afgerond. Met betrokkenheid van vele lokale partners en gelijktijdige invoering van preventieve interventies heeft Zaanstreek-Waterland al veel bereikt. Het lijkt erop dat de actieve inzet van suïcidepreventie zijn vruchten afwerpt.

Wat is en doet 113 Zelfmoordpreventie?

De missie van 113 is een land waarin niemand eenzaam en radeloos suïcide pleegt. 113 Zelfmoordpreventie is ervan overtuigd dat in Nederland honderden suïcides méér kunnen voorkómen, wanneer suïcide beter bespreekbaar is, de zorg innovatiever en menselijker wordt georganiseerd en er intensiever wordt samengewerkt. Naast de activiteiten als zorgaanbieder is 113 aanjager en coördinator van de Landelijke Agenda Suïcidepreventie en regievoerder/ondersteuner van Supranet.

Suïcidepreventie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid

De herkenning, veiligheid, behandeling en organisatie van de zorg voor mensen met suïcidaal gedrag kan veel beter in ons land. Dit is niet alleen de verantwoordelijkheid van de zorgsector, maar heeft alleen succes in een zogeheten ‘systeemaanpak’. Dit betekent:

  1. Lokale betrokkenheid van professionals uit verschillende domeinen, op bestuurlijk en uitvoerend niveau.
  2. Gelijktijdige implementatie van effectieve suïcidepreventiemaatregelen.
  3. Commitment van partijen op de lange termijn voor borging van de aanpak in de werkprocessen, structuren en bekostiging.

En deze systeemaanpak werkt! Suïcidepreventieprogramma’s met betrokkenheid van vele lokale partners en gelijktijdige invoering van preventieve interventies waren in het buitenland al effectief. In Duitsland werd met het programma van de European Alliance Against Depression (EAAD) een vermindering van 32% in het aantal suïcides en suïcidepogingen bereikt. In Hongarije leidde een variant van het programma tot 56% afname van suïcide in de onderzochte regio. Met Supranet Community baseren we ons op deze meervoudige aanpak. Daarnaast wordt aandacht besteed aan de veiligheidsrisico’s: hoe kan voorkomen worden dat burgers toegang hebben tot gevaarlijke plekken en zelfmoordmethoden, zoals hoge gebouwen, plaatsen rond het spoor of dodelijke medicatie via internet

Wat betekent inzet op suicidepreventie voor uw gemeente?

Vanuit de GGD en in samenwerking met 113 Zelfmoordpreventie, vragen we de gemeente in te zetten op vier pijlers:

  1. Publiekscampagne over suïcidaliteit in samenwerking met lokale media.
  2. Trainen van gatekeepers in welzijnsorganisaties, op scholen en in het sociaaleconomisch domein.
  3. Focus op risicogroepen door de behoefte van en preventieve oplossingen voor specifieke groepen met een hoog risico op suïcidaal gedrag. Het benaderen van deze specifieke risicogroepen, door zorgprofessionals en/of naasten, om zelfmoord bespreekbaar te maken en ze in contact te brengen met zorg.
  4. Samenwerking in de keten door het versterken van suïcidepreventie in de huisartspraktijk, door huisartsen te helpen om risico op zelfmoord adequaat te signaleren en warm over te dragen aan de specialist.

Wat kunt u als gemeente verwachten van GGD Zaanstreek-Waterland?

  • Begeleiding bij de implementatie van beleid rond suicidepreventie vanuit het projectteam Supranet Community bij de GGD, met de focus op

Nieuwe en bestaande doelgroepen

  • Ziekenhuizen
    Onvoldoende sluitende aanpak, intern nog de nodige zorg maar na ontslag is de zorg meestal niet goed geregeld.
  • Onderwijs
    De impact van een zelfmoord of een poging daartoe is op leerlingen, docenten, en omgeving enorm. Jongeren kunnen moeilijk over hun gevoelens praten. Docenten hebben hier een belangrijke rol in. Bij een poging is de ‘besmetting’, jongeren die ook een poging doen, extra groot.
  • Jeugd-, wijk- en netwerkteams
    Een grote groep hulpverleners uit de regio zijn de afgelopen jaren geschoold. Er is nog steeds veel behoefte aan training, voorlichting en ondersteuning.
  • UWV
    Mensen met armoede en/of werkloosheid of arbeidsongeschiktheid behoren bij de Medewerkers van het UWV kunnen veel leed voorkomen door goed te signaleren, zorgvuldig te handelen en veilig te verwijzen. Ism 113 Zelfmoordpreventie bieden we voorlichting en training aan. De st. 113 heeft al goede contacten met het UWV in veel regio’s.

(Keten)samenwerking

Het stimuleren, motiveren en op gang brengen van een sluitende aanpak binnen een bepaalde doelgroepen.

  • Ziekenhuizen
    Goede afstemming binnen de ziekenhuizen over interne behandeling en daarnaast een goede overdracht na ontslag, waardoor hulp gecontinueerd wordt en de kans op herhaling verkleind wordt. Te denken valt aan afstemming tussen, ziekenhuis, GGD MABZ, Parnassia, stichting zorg en zelfdoding en het maatschappelijk werk.
  • Zowel met het ZMC als met het Dijklander ziekenhuis zijn goede contacten. Het Dijklander ziekenhuis heeft zelfmoordpreventie meegenomen in hun kwaliteitsafspraken. Beide ziekenhuizen zijn aangesloten bij het netwerk ziekenhuizen wat 113 coördineert.
  • Onderwijs
    Een goede afstemming met het onderwijs over hoe te handelen bij preventie, vermoedens van, of  een (geslaagde) zelfmoord poging. Te denken valt aan afstemming met regionale bestuurlijke onderwijs koepels, aansluiting bij de Gezonde school en via de JGZ, Jeugdhulpverlening, straathoekwerk en Veilig Thuis
  • Vrijwilligers / ervaringsdeskundigen
    Dit jaar (2020) maken we een begin maken met het onderzoeken naar de haalbaarheid van de  inzet van vrijwilligers. Doel is het creëren van een vrijwilligerspoule voor onder andere de verzorging van de voorlichting.

Training en voorlichting

  • Stimuleren en motiveren
    Op maat gemaakte voorlichting aan bestuurders, directies, managers en leidinggevende van organisaties en instellingen behorende bij onze doelgroepen. Indien mogelijk wordt de voorlichting ondersteund door verhalen van ervaringsdeskundigen. Hierdoor wordt het belang van ‘het creëren van bewustwording’ en ‘het stimuleren van de implementatie’ binnen de organisatie / instelling bevorderd.
    Door: stuurgroepleden, projectgroep medewerkers, professionals en vrijwilligers/ ervaringsdeskundigen.
    Wanneer: Eind 2020 zijn alle organisaties in kaart gebracht en contactpersonen duidelijk, en is er een start gemaakt met het benaderen van de contactpersonen.
  • Aanbieden trainingen
    Het aanbieden en verzorgen van een compleet en op maat gemaakt training of voorlichting voor professionals van de diverse doelgroepen (combinatie online en gespreksvoering)
    Dit betreft de doorontwikkeling van de gatekeeperstrainingen die al vanaf 2017 gegeven worden in de regio (zie overzicht trainingen).
    (zie bijlage trainings- en voorlichtingsaanbod.)
    Door: projectgroep leden
    Wanneer: eind 2020
  • Ziekenhuizen
    Aanbieden van een combinatie van online training (van 113) en gespreksvoeringstraining (door GGD). Bij het ZMC en bij het Dijklanderziekenhuis worden al klinische lessen gegeven door GGD medewerkers. Het nieuwe aanbod van gecombineerde online training en gespreksvoering wordt momenteel ontwikkeld en getest door de GGD ism 113 (oktober 2020). De verwachting is dat dit eind dit jaar uitgerold kan worden in de ziekenhuizen.

Communicatie

Meldpunt Bijzondere Zorg & Advies op werkdagen bereikbaar voor inwoners en professionals die vragen en of zorgen hebben over een inwoner waarvan vermoed wordt dat hij of zij zelfmoordgedachten heeft.
Via de website van de GGD Zaanstreek waterland  informeren wij inwoners en professionals over zelfmoordpreventie. Deze website is overzichtelijk en wordt goed bijgehouden. Zodat inwoners en professional die te maken krijgen met  mensen  in wanhoop, weten wat er mogelijk is en hoe de hulp ingezet kan worden.
Middels social media informeren  we onze volgers met regelmaat over actuele situaties en dit doen wij met verantwoorde berichten.
Via de website en via MABZ wordt de bereikbaarheid van 113 Zelfmoordpreventie gecommuniceerd.
Komend jaar zal weer meer worden ingezet op communicatie en inventariseren we de wensen bij de gemeenten op dit gebied. Bijvoorbeeld aandacht voor het onderwerp in buurtkrantjes, via internet ed. Dit in aansluiting op de eerdere campagnes in 2017 en 2018.

  • Duiding suïcidecijfers ten opzichte van de landelijke cijfers

Wat hebben we tot nu toe bereikt in Zaanstreek-Waterland?

  • De cijfers laten een forse daling van het aantal zelfmoorden in onze regio zien:
    In 2017 waren dit er nog 37, in 2018 is dit aantal gedaald naar 21. Omdat de cijfers van CBS altijd een jaar later komen, hebben we nog geen nieuwe cijfers van 2019. Wat betreft het in kaart brengen van suïcidaliteit en suïcidale gedachten heeft de e GGD  in 2018 een factsheet uitgebracht. Deze is vorig jaar geactualiseerd. Het streven is om jaarlijks een update van dit factsheet uit te geven (zie bijlage).
  • Ziekenhuizen: zowel het ZMC als het Dijklanderziekenhuis willen al hun personeel trainen op suicidepreventie. Samen met 113 maken we met hen een plan hiervoor. De GGD heeft intussen een aantal klinische lessen verzorgd voor het personeel van de SEH van het ZMC.
  • Het aantal getrainde gatekeepers stijgt jaarlijks, er zijn inmiddels ruim 395 mensen getraind in de regio (zie overzicht trainingen) en de aanvragen lopen nog steeds door. Door Covid-19 zijn de trainingen sinds maart 2020 stil komen te liggen.
  • Scholen hebben veel belangstelling voor de trainingen en daarnaast ook om handvatten te krijgen hoe om te gaan met jongeren met somberheid en/of zelfmoordgedachten of neigingen.
  • Dit jaar is al het personeel van de penitentiaire inrichting Zaanstad getraind.
  • Vragen over gedachten aan zelfmoord zijn standaard opgenomen in de 4 jaarlijkse gezondheidsmonitor van de GGD. Dit jaar wordt deze monitor weer afgenomen.
  • Er is een meldpunt suicidepreventie opgericht, dit valt onder het Meldpunt en Advies Bijzondere Zorg (MABZ) van de GGD. De medewerkers van dit meldpunt kunnen door collega’s en andere professionals geconsulteerd worden bij vragen of meldingen waarbij suïcidaal gedrag speelt.
  • De JGZ wil zelfmoordpreventie beter opnemen in hun protocollen. Om die reden worden de protocollen op dit punt opnieuw bekeken en zo nodig aangescherpt.
  • Daarnaast blijkt er behoefte om de training in te bedden in het standaard trainingsaanbod van de JGZ, zodat ook nieuwe medewerkers automatisch de training krijgen. Op 6 februari 2020 organiseren we een themamiddag voor de hele regio, gericht op suïcidaliteit bij jongeren. Het aantal aanmeldingen staat nu op 150, dus de animo lijkt groot.

Bijlage

Trainings- en voorlichtingsaanbod.
De onderstaande trainingen kunnen ingezet. Bij deze inzet kan de Covid-19 pandemie een bepalende rol spelen.

  1. Voorlichting
    Het verzorgen van op maat gemaakte voorlichting aan medewerkers van de diverse instellingen en organisaties gericht op: feiten en fabels, do’s en dont’s, recente cijfers, En waarbij duidelijk wordt is hoe ingewikkeld het is, voor iemand is die met wanhoop rondloopt, om het gesprek hierover aan te gaan.
    Door: projectgroep leden en eventueel vrijwilligers
    Wanneer: Op verzoek van de instelling of organisatie
  2. E-learning/online training
    Het stimuleren van het volgen dan de e-learning zodat men leert hoe je het gesprek kan voeren over gedachten aan zelfdoding en daarmee mogelijk iemand kan helpen. Hoe gedachten aan zelfdoding ontstaan en wat de belangrijkste signalen zijn? Hoe je het gesprek voert en wat do’s en dont’s zijn? Wat je doet als iemand daadwerkelijk zelfmoord overweegt?
    Door: 113 zelfmoordpreventie online
    Wanneer: individueel op ieder moment
  3. Gespreksvaardighedentraining (in combinatie met e-learning)
    Een korte training gericht op gespreksvoering. Tijdens de gespreksvaardigheden training leer je middels rollenspelen daadwerkelijk een gesprek aan te gaan met iemand die met zelfmoord gedachten rondloopt: stel de vraag, maak contact met wanhoop, maak contact met hoop en verwijs veilig naar de juiste hulpverlening. Voorwaarde voor deze training is dat je de e-learning van 113 middels het behalen van een certificaat hebt afgerond.
    Door: projectgroep medewerkers en medewerkers van de GGD ZW MABZ
    Wanneer: voorlopig voor medewerkers/ afdelingen van de GGD en de ziekenhuizen. De training is in ontwikkeling
  4. Ondersteuning
    Het onderwijs  stimuleren en ondersteunen met  het opstellen van een protocol zelfmoordpreventie, binnen de organisatie.  Zodat het voor iedere medewerker duidelijk is wat je kan doen als school om jongeren te ondersteunen en veilig te wijzen? Welke rol je hebt? Hoe je problemen signaleert? Waar je verantwoordelijkheid stopt?
    Daarnaast het ondersteunen van organisaties,  instellingen en afdelingen binnen de GGD, in de ontwikkeling van bepaalde programma’s waarbij  het thema zelfmoordpreventie een onderdeel is.
    Door: projectgroep medewerkers
    Wanneer: op verzoek en naar behoefte
  5. Gatekeeperstraining
    Een uitvoerige training voor professionals (maar ook inwoners) die echt belangrijkere rol rondom dit onderwerp binnen hun instelling of organisatie wil innemen. De gatekeepertraining leert je hoe je zelfmoord gedachten bespreekbaar maakt, hoe je de veiligheid inschat en de ander kan stimuleren om hulp te zoeken. De training kan aan een team op locatie gegeven worden of individueel via een open inschrijving bij de GGD ZW.
    Door: projectgroep medewerkers in samenwerking met 113.
    Wanneer:  in company op verzoek van een instelling/ organisatie, Daarnaast 4 x per jaar een Open inschrijving bij de GGD ZW voor belangstellende: professionals en inwoners.